Ülkemiz ve Dünya’da en sık rastlanan kanser türlerinden birisi olan akciğer kanseri ile bilim insanlarının mücadelesi devam etmektedir. Bugüne kadar saptanan en doğru ve geçerli önlem, hiç kuşku yoktur ki tütün ve tütün ürünlerinin kullanılmamasıdır. Sigara içmekte veya içmiş olan bir kişi, birgün akciğer kanseri olduğunu öğrenebilir. Hastanın genel durumuna ve hastalığının tip ve yaygınlığına uygun bir yöntem ile tedavi imkanlarının sunulması ve uygulanması arzu edilen bir yaklaşımdır. Hastaların %80’nini küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK) alt sınıfı oluşturmaktadır. Bu hastalar çoğunlukla tanı konulduğunda ileri dönemde saptanabilmekte veya uygulanan tedavilerin izleminde ileri döneme geçebilmektedir.

İleri dönemde “uygun hastalarda” standart tedavi kemoterapi iken, “seçilmiş hastalarda” standart tedavi, hedefe yönelik tedavidir. Kemoterapi için uygun hastalar, performansı iyi, aktif ve ciddi ek hastalığı olmayan hastalardır. Hedefe yönelik tedavi için seçilmiş hastalar ise,   ilaçlar için hedef olan genetik hasara sahip hastalardır.

Uygulanan bu tedaviler ile elde edilen ortanca yaşam süreleri 12-24 ay arasında değişmektedir. Ülkemizde uygulanan kemoterapiler, gelişmiş ülkelerde uygulanan tedavi şemaları ile benzerlik göstermektedir. Kemoterapi sonrası nüks gösteren ileri dönem seçilmiş hastalarda, hedefe yönelik tedavilerin uygulanması konusunda da, bir sıkıntı bulunmamaktadır. Ancak, seçilmiş ileri dönem KHDAK’li hastalarda, hedefe yönelik tedavilerin başlangıçta yani tanı anında uygulanabilmesinde, ülkemizde bazı zorluklar bulunmaktadır. Etkinliği gösterilmiş ve ülkemizde mevcut bu ilaçlara hastaların ulaşamıyor olması, üzerinde durulması gereken bir konudur.

Bağışıklık sistemi ve aşı;

Bağışıklık sistemi, kişiyi hastalıklardan koruyan önemli bir mekanizmadır. Çok uzun zamandır, bağışıklık sistemini güçlendirerek hastalıklardan korunma amaçlı “aşı” kullanılmaktadır. Aşı sayesinde birçok bulaşıcı hastalığın önü alınabilmiş, insanlık alemi toplu ölümlerden kurtarılabilmiştir. Aşının sağladığı bu başarılar, aşılamaya veya özünde “aşı” kelimesine sonsuz güven oluşturmuştur.

Akciğer kanseri ve aşı;

Aşının, bağışıklık sistemini güçlendirerek kanser tedavisinde de etkili olacağı tezi, uzun zamandır bilim insanlarının üzerinde çalıştığı bir konudur. BCG (verem) aşısı, mesane (idrar torbası) tümörü tedavisinde uzun zamandır kullanılmaktadır. Akciğer kanseri tedavisinde kullanılabilecek aşı konusundaki araştırmalar da, uzun zamana dayanmaktadır. Ancak, akciğer kanseri hücrelerinin antijenik özelliğinin zayıf olması, etkin bir aşı geliştirilmesinin önündeki en önemli engeli oluşturmaktadır.

Aşıya olan güvenin bir sonucu olarak, bugünlerde görsel medyada “akciğer kanserinin aşısı bulundu” şeklindeki yayınlar, doğal olarak akciğer kanserli hasta ve yakınlarının dikkatini çekmiştir. Hasta ve yakınlarının bir arayış içine girmesi ve bu konuda hekimlerinden “bu aşı nedir ve nasıl ulaşabilirim” şeklinde bilgi talep etmeleri, Türk Akciğer Kanseri Derneğinin bir açıklama yapma gereğini doğurmuştur.

Akciğer kanserinin tedavisinde kullanılabilecek etkin bir aşının saptanması konusundaki çalışmalar uzun zamandır devam etmektedir. Kuzey Amerika ve Avrupa’da tamamlanmış bilimsel araştırmalarda, ileri evre akciğer kanseri tedavisinde etkili bir aşının varlığı gösterilememiştir.

Akciğer kanseri ve yeni aşı;

Arjantin’li bir iş grubunun sponsorluğu ile Kübalı bilim insanları tarafından geliştirilen bir aşı (Racotumomab), Küba’da toplam 173 kemoterapi ile yanıt alınan ya da ilerleme göstermeyen evre IIIB/IV KHDAK’li hasta üzerinde, plasebo ile karşılaştırmalı olarak kullanıldı ve etkinliği araştırıldı. Sonuçları, 2012 yılında bilimsel bir toplantıda tartışmaya açıldı. Bu araştırmaya göre, aşı grubunda ortanca yaşam süresi 8.3 ay, plasebo grubunda 6.3 ay olarak saptandı. 2-yıl yaşayanların oranı ise aşı grubunda %17, plasebo grubunda ise %7 olarak saptandı. İlk 5 doz aşıdan sonra aşılamanın devam ettiği 134 hastada ise ortanca yaşam süresi, aşı grubunda 11 ay, plasebo grubunda ise 7 ay olarak bulundu. 2-yıl yaşayanların oranı aşı grubunda %22, plasebo grubunda ise %8 dir.

Yine Küba’da yapılan 2. bir araştırmada, ilk basamak tedaviden yanıt alınmayan 180 KHDAK’li hastada bu aşı denenmiştir. 2013 yılında bir kongrede sunulan bildiriye göre aşı tedavisi alan olgularda ortanca yaşam süresi 8 ay olmuştur. 2-yıl yaşayanların oranı ise %21 dir.

Küba ve Arjantin, kemoterapi ile yanıt alınan ya da ilerleme göstermeyen, evre IIIB/IV KHDAK’li hastalarda, idame tedavisi olarak kullanıldığında yaşam süresini uzatan bu aşıya, ülkelerinde onay verdiklerini 2013 yılı ilk yarısında duyurdular.

Bu iki araştırma ilaç geliştirme süreçlerinin ara basamaklarına (Faz II) denk gelmektedir. Yeni bir ilacın topluma etkili denerek önerilebilmesi için “Faz III” denen standart tedavi yöntemleri ile karşılaştırmalı çalışmalarda başarılı sonuçlar vermesi gerekmektedir. Aşı tedavisinin (racotumomab) yukarıda sözü edilen sonuçlarını doğrulama amaçlı randomize, kontrollü, faz III çalışması, Küba, Arjantin, Brezilya, Singapur’daki merkezlerde, toplam 1082 hastayı içerecek şekilde henüz devam etmektedir. 2015 yılı eylül ayında veri analizine başlanacağı bildirilmektedir. Araştırmacılar, aşının olası klinik yararı konusundaki kesin cevabın, bu çalışma ile verilebileceğini ifade etmektedirler.

TAKD’nin yeni aşıya bakışı;

Aşı ile, olası ancak doğrulanmayı bekleyen orta derecede yaşam süresi kazançları söz konusudur. Aşı tedavisi ile ilgili yukarıda sözü geçen iki küçük çalışmada alınan sonuçlar, dünyada ve ülkemizde ruhsatlı ilaçların etkisi ile benzer görünmektedir. Henüz, standart bir tedavi olarak kabul edilebilecek düzeyde bilimsel kanıtlar oluşmamış olup, çalışmalar devam etmektedir. Bu çalışmaların akciğer kanserinin tedavisinde yeni kapılar açması en büyük dileğimizdir. Akciğer kanserinin daha başarılı tedavisi için yeni ilaç geliştirme çalışmaları dünyada üzerinde en çok durulan konulardan biridir. Ülkemizden de pek çok merkez bu araştırmalara aktif olarak katılmaktadır. Aşının yakın zamanda ülkemize gelmesi mümkün görünmemektedir. Bir hastada tedavi maliyeti, 20.000 Amerikan doları civarındadır. Bu nedenle, aynı özelliklere sahip hastalarda kullanıldığında benzer katkıları sağlayan ve ülkemizde de mevcut tedavi olanaklarından faydalanmak, en azından şimdilik daha doğru gözükmektedir.

TAKD’nin bilgiye bakışı;

Türk Akciğer Kanseri Derneği, 8-11 Mayıs 2014 tarihinde Antalya’da toplanacak VI. Ulusal Akciğer Kanseri Kongresine, sözü geçen klinik araştırmaların içinde yer alan bir bilim insanını Türkiye’ye davet etmiştir. Konu, akciğer kanseri ile ilgilenen hekimlerimiz ile birlikte detaylı bir şekilde tartışılacaktır.

Saygı ile kamuoyunun bilgisine sunulur.

Doç. Dr. Ufuk Yılmaz
TAKD Yönetim Kurulu a.
Başkan

29.01.2014